“Niet van deze tijd” is een “trendy” uitdrukking die ik alleen maar met enige schaamte als titel boven dit artikel zet. Ik heb een hekel aan het gebruik van trendy-uitdrukkingen zoals daar ook zijn “het is een hele uitdaging” of “ik heb zoiets van…”.
Toch heeft het zin om deze trendy uitdrukking als kop te gebruiken want ik wil het hebben over een afschuwelijk eigentijds drama in de taal. Dat is het te pas en te onpas gebruiken van de tegenwoordige tijd bij het maken van reportages en interviews. Ik heb begrepen dat deze aanpak geen toevalligheid is maar echt journalistieke leerstelling.
Waarom? Omdat de tegenwoordige tijd de luisteraar of lezer meer het gevoel zou geven zelf aanwezig te zijn bij een gebeurtenis. De methode om de tegenwoordige tijd te gebruiken bij reportages is afkomstig uit de sportverslaggeving maar wordt nu overal gebruikt. De gedachte dat gebruik van de tegenwoordige tijd een soort middeltje zou zijn voor spanning, dynamiek en sensatie is echter klinkklare nonsens. Natuurlijk, de tegenwoordige tijd kan dat gevoel wel opwekken maar dan moet er ook voldaan zijn aan een aantal andere voorwaarden. Dan moet het verhaal erg levendig en spannend geschreven of verteld zijn. Als dat niet het geval is, heeft het gebruik van de tegenwoordige tijd geen enkele functie.
Sterker nog, het kan tot misverstanden leiden. Een verslaggever die de tegenwoordige tijd gebruikt om iets te vertellen dat al achter de rug is, doet aan opzettelijke misleiding en geschiedvervalsing. Beide lijken me geen criteria voor goede journalistiek.
Daar staat tegenover dat de verleden tijd wel degelijk ook heel goed bruikbaar is bij het opbouwen van spanning. “Dacht je toen die bal van rechts kwam meteen: “die gaat erin”? loopt vlotter en dynamischer dan “En dan komt die bal van rechts, denk je dan meteen “die gaat erin?” Een saai verhaal in de tegenwoordige tijd is nog steeds saai, vlakt zelfs af. De verleden tijd suggereert tenminste nog dat het verhaal de moeite waard is om te vertellen. het geeft een anecdote-achtige sfeer.
Prachtige, karakteristieke kenmerken heeft ook de toekomende tijd. Mijn advies aan de docenten journalistiek in Nederland is dan ook: leer uw studenten nu eens doodeenvoudig een goed verhaal te vertellen, spannend, onderhoudend en goed van opbouw. Dan zal het publiek geboeid raken, ongeacht de tijd van het werkwoord die hij of zij gebruikt. De journalistiek zou van een waar monster zijn bevrijd.
Tot spoedig,
Kaj Elhorst
Service
www.nrcboeken.nl/recensie/de-toekomst-komt-later-wel
www.hu.nl/Opleidingen/Journalistiek
www.dejournalist.nl/tags/tag/school-voor-journalistiek
www.carrieretijger.nl/opleiding/taal-communicatie/media/tekst/journalistiek
www.journalism.fcj.hvu.nl/index.php?id=3946
Wij op de redactie wachten met spanning je artikelen af.
Mijn artikelen worden. hoe dan ook, niet beter door de tegenwoordige tijd te gebruiken.
Daar komt nog iets bij. Niet alleen is de door mij gegeven voorbeeldzin met “Dan” een stilistisch wangedrocht, ze is ook taalkundig onmogelijk. Het woordje “dan” kan niet gebruikt worden als tijdsaanduiding in het heden. Wie de zin “Toen kwam de bal…”naar de tegenwoordige tijd wil transponeren, komt uit op: “Nu komt de bal…”.